Δευτέρα, 5 Ιανουαρίου 2015

Το άρωμα, Πάτρικ Ζίσκιντ









Αγαπητό μου ημερολόγιο, 


Βυθίστηκα στο Άρωμα του Ζίσκιντ και αναδύθηκα με ένα κομμάτι μου ολότελα δοσμένο σ'αυτό. 
Με μάγεψε. Ήταν αυτή η υπέροχη αναπαράσταση της εποχής, με τις μικρές λεπτομέρειες ανάλαφρα σκορπισμένες και τόσο σοφά πλεγμένες στην πλοκή έτσι που να μην φορτωνόμαστε εμείς  οι μη οπαδοί των ιστορικών μυθιστορημάτων; Ήταν τα μυστικά μιας γοητευτικής τέχνης δοσμένα εκ των έσω , με γνώση βαθιά ; Ή μήπως ο θαυμασμός για τις ανθρώπινες ικανότητες που εδώ βέβαια αποδόθηκαν με μια κάποια υπερβολή- ωστόσο είναι υπαρκτές ; 

Καταλήγω πως ήταν ο ίδιος ο σκοτεινός χαρακτήρας του Ζαν Μπατίστ Γκρενούιγ , τόσο μεγαλοφυής που είναι αδύνατο να μην τον θαυμάσεις και τόσο κυνικός που είναι αδύνατο να μην τον μισήσεις. Και το πιο φοβερό είναι πως είναι κυνικός χωρίς να γνωρίζει την έννοια της λέξης, είναι ψυχρός , ωφελιμιστής, σκληρός , άκαρδος και όλα τα συγγενή επίθετα ως γεννημένος έτσι, ως όντως τέρας της φύσης, μια κυνική  μεγαλοφυΐα που κυνηγά την τελειότητα με το πρωταρχικό πάθος που η επίγνωση της ύπαρξής της του γεννά. 
Ίσως εκεί να οφείλεται η μετριοπάθειά μας σκέφτομαι, το βόλεμα με τα λίγα, το ''δεν πειράζει'' που δεν είναι στωικότητα αλλά αδιαφορία και τελικά το βούλιαγμά μας σε μια βαλτώδη ρουτίνα ώσπου να κλείσει ο κύκλος : στη φυσική μας αδυναμία να αντιληφθούμε σε όλο της το εύρος την τελειότητα. 
Αν είχαμε το απόλυτο μουσικό αυτί, πόσο θα μπορούσαμε να ανεχτούμε την καθημερινή οχλοβοή της κοινωνικής ζωής: Αν είχαμε υπερευαίσθητους γευστικούς κάλυκες, πόσο θα μπορούσαμε να απολαύσουμε ένα πιάτο καθημερινό φαγητό; Κι αν μπορούσαμε να επιτύχουμε τη σύνθεση της τέλειας μελωδίας ή της ιδανικής γεύσης , μέχρι πού θα φτάναμε για αυτό; 

Χάρηκα επίσης αυτήν την ειρωνία που διαφαινόταν ώρες ώρες, κυρίως στο πως πέθαιναν όσοι εμπλέκονταν στην ανατροφή του. Ένα ρήμα , το ''παραμόνευε'' δίνει κατά τη γνώμη μου τον τόνο σε όλο το βιβλίο, είναι αυτό που κάνει ο χαρακτήρας από την αρχή έως το τέλος. Η αρχή του βιβλίου ξαφνιάζει, η πορεία εκπλήσσει, το τέλος έρχεται απρόβλεπτο , λυτρωτικό, ταιριαστό.




Μια ιστορία που μας γοητεύει , μας μεθάει , μας ταξιδεύει αποστάζοντας μέσα μας την πιο καθαρή φρίκη. 


Apis




''Το άρωμα''  Πάτρικ Ζίσκιντ,  μτφ Μαρία Αγγελίδου, σελ 253, Ψυχογιός, 1998

Πέμπτη, 1 Ιανουαρίου 2015

Καρυότυπος, Άκης Παπαντώνης







Αγαπητό μου ημερολόγιο,

Καλή Χρονιά!

Πήρα στα χέρια μου τη νουβέλα ''Καρυότυπος'' του Άκη Παπαντώνη γιατί ήθελα λίγη ομίχλη Αγγλίας να ανασάνω. Αυτό το πετύχαμε , το βιβλίο με μετέφερε πλήρως στην παγωμένη Αγγλία. 

Ένας βιολόγος στα τριάντα του πηγαίνει εκεί, σε ένα ερευνητικό εργαστήριο. Έχει ένα project να φέρει εις πέρας, μια μελέτη πάνω στο πώς κληρονομείται η στοργή και πώς αντιδρούν οι οργανισμοί όταν τη στερηθούν . 

Ο ίδιος είναι υπερβολικά μοναχικός, περιχαρακωμένος, αποστασιοποιημένος από το περιβάλλον του , ούτε το όνομά του δε μάθαμε, ρίχνουμε μερικές ματιές στην παιδική ηλικία αλλά παραμένει αινιγματικός. 
Ίσως τελικά έτσι είναι μερικοί χαρακτήρες, μερικοί άνθρωποι, πολύ μόνοι, πολύ και βαθιά μόνοι και δεν υπάρχει υποχρεωτικά κάποια αιτία για αυτό. Εκείνος βέβαια έχει τους λόγους του , παλεύει με το παρελθόν , το φέρνει συνέχεια μπροστά του άλλοτε ηθελημένα κι άλλοτε όχι. 

Ο ήρωας έχει πολύ έντονη την αίσθηση του προσωρινού, δεν ξεπακετάρει τα πράγματα που έχει φέρει από την Ελλάδα- κι όμως φεύγοντας είχε πάρει τα πάντα μαζί του, τίποτα δεν είχε αφήσει πίσω φανερώνοντας το μόνιμο της απόφασής του να εγκατασταθεί αλλού. 

Γιατί δεν το κάνει τελικά; Γιατί δε ρίχνει ρίζες, γιατί δεν αφήνεται στη νέα ζωή; Ίσως δε βρήκε εκεί αυτό που αναζητούσε , ίσως να μην ήξερε τι ακριβώς έψαχνε τελικά. Ίσως αποδίδει στις απώλειες του παρελθόντος περισσότερη από την πραγματική τους αξία, το υποψιάζεται. Το μόνο ξεκάθαρο είναι ότι δεν πατά σε στέρεο έδαφος - αυτό το ξέρει σίγουρα. 

''Πώς τραβιέται η κουρτίνα που χωρίζει τη ζωή μου σε Βορρά και Νότο; Πόσο κρατάει η ζεστασιά του τελευταίου ύπνου στο παιδικό σου δωμάτιο; Η παγωμάρα; Έχουν κτητικές οι μόνοι; Πώς γίνεται ένα πέσιμο από το ποδήλατο να μοιάζει ευχάριστη έκπληξη; Τα νύχια μου, τα μαλλιά μου που μεγαλώνουν και τα κόβω , πώς βρίσκουν το θάρρος να μεγαλώνουν ξανά; Και τα ποντίκια μου, που τους πετσοκόβω το DNA , τις μνήμες, πώς βρίσκουν το θάρρος να συνεχίζουν να ζουν; ''

Αυτές οι σκέψεις του που με τάραξαν κάπως, αυτές οι πολύ εντατικές σκέψεις, πολύ δουλεμένες, πολύ κουβεντιασμένες με τον εαυτό του, αυτές οι μυστικές σκέψεις που σε κρίσεις εξωστρέφειας τις εμπιστεύεται σε ένα κασετόφωνο - μόνο για να τις ακούει αυτός δηλαδή - κι ακόμη ένα ωραίο ύφος που έρρεε και μια πλοκή που με κράτησε ως το τέλος έδωσαν στο βιβλίο νομίζω ένα αξιοζήλευτο βάθος. 

Τον συμπόνεσα πάντως, 

Apis.




Καρυότυπος, Άκης Παπαντώνης, νουβέλα, σελ 117 , εκδ. Κιχλη , 2014


Κυριακή, 23 Νοεμβρίου 2014

Ο χαμένος αδελφός, Hans Ulrich Treichel







Μια γερμανική οικογένεια προσπαθώντας να ξεφύγει από το ρωσικό στρατό το 1945, χάνει τον πρωτότοκο γιο , τον Άρνολντ.  


''Ο αδελφός μου καθόταν γελαστός πάνω σε μια άσπρη κουβερτούλα και κοιτούσε το φακό.. Τον έλεγαν Άρνολντ, σαν τον πατέρα μου. Ο Άρνολντ ήταν ένα χαρούμενο παιδί, έλεγε η μητέρα μου ενώ κοιτούσε τη φωτογραφία. Δεν έλεγε τίποτε άλλο , ούτε εγώ έλεγα τίποτα και κοιτούσα τον Άρνολντ που καθόταν πάνω στην άσπρη κουβερτούλα του και ήταν ευτυχισμένος. Δεν ξέρω τι τον έκανε ευτυχισμένο όταν γύρω του μαινόταν ο πόλεμος.. Τον ζήλευα για την ευτυχία του, ζήλευα την άσπρη κουβερτούλα του και ζήλευα τη θέση που κατείχε στο λεύκωμα με τις φωτογραφίες. Ο Άρνολντ ήταν στην πρώτη σελίδα του λευκώματος, μπροστά από τις φωτογραφίες του γάμου των γονιών μου αλλά κι από τα πορτραίτα των παππούδων μας , ενώ εγώ ήμουν στις πίσω σελίδες. 
Επιπλέον η φωτογραφία του Άρνολντ  ήταν αρκετά μεγάλη ενώ οι περισσότερες από τις φωτογραφίες όπου ήμουν κι εγώ ήταν μικρές, για να μην πω μικροσκοπικές. 
.. Για παράδειγμα, ένα από αυτά τα μικροσκοπικά στιγμιότυπα έδειχνε μια πισίνα με πολλά παιδάκια μέσα κι ένα από αυτά ήμουν εγώ. Το μόνο που μπορούσες να ξεχωρίσεις από μένα ήταν το κεφάλι μου , γιατί τότε δεν ήξερα να κολυμπώ και καθόμουν μέσα στο νερό που μου έφτανε σχεδόν μέχρι το σαγόνι. Αλλά και το μισό μου κεφάλι ήταν κρυμμένο πίσω από ένα παιδί που στεκόταν μπροστά μου μέσα στο νερό κι έτσι η μικροσκοπική φωτογραφία έδειχνε μόνο ένα μέρος από το κεφάλι μου ακριβώς πάνω από την επιφάνεια του νερού. Κι επιπλέον, το μέρος του κεφαλιού μου που φαινόταν το κάλυπτε μια σκιά , προφανώς του παιδιού που στεκόταν μπροστά μου κι επομένως το μόνο που μπορούσες να δεις από μένα ήταν το δεξί μου μάτι''

Ο δεύτερος γιος μεγαλώνει στη σκιά του αδελφού του και διηγείται όπως μόνο ένα οχτάχρονο παιδί μπορεί: λέγοντας τραγικά πράγματα με κωμικό τρόπο . Όταν οι γονείς του αποκαλύπτουν πως ο Άρνολντ δεν έχει πεθάνει αλλά έχει απλά χαθεί και θα προσπαθήσουν να τον ψάξουν , τα πράγματα γίνονται πολύ χειρότερα. Το ορφανό 2307 περιπλέκει την κατάσταση, η υπηρεσία που το προστατεύει δεν τους αφήνει να το δουν για να μην υποστεί ψυχολογικό τραύμα , οι ειδικές εξετάσεις (πόδια , δόντια , κρανίο, αυτιά) όλης της οικογένειας επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά και η απειροελάχιστη πιθανότητα γίνεται βεβαιότητα για τη μητέρα που δεν παύει να ελπίζει. Το ορφανό μοιάζει στο δεύτερο γιο αλλά τα δυο παιδιά δεν μοιάζουν στους γονείς .  Τελικά είναι ή δεν είναι ο Άρνολντ;
Μια κωμικοτραγωδία που βρίσκει τη λύση της - μια απλή και μη αναμενόμενη λύση στις τελευταίες της γραμμές,  μετά από ένα απολαυστικό ταξίδι 117 σελίδων.

Ο χαμένος αδελφός, Hans Ulrich Treichel, μεταφ. Βερίνα Χωρεάνθη, σελ 117, εκδ Περίπλους, 2001